Είναι μόδα η ΔΕΠΥ;

Μέσα σε λίγα χρόνια σχεδόν όλοι έμαθαν τον όρο Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας. Στις ΗΠΑ μάλιστα η διαταραχή υπερδιαγιγνώσκεται. Στην Ελλάδα; Είναι πράγματι η υπερκινητικότητα ενός παιδιού ικανός λόγος να το τρέχουμε στους ειδικούς;*

Αυτοί που γνωρίζουν τι θα πει ΔΕΠΥ, χωρίς να χρειαστεί να γκουγκλάρουν, να σηκώσουν το χέρι. Στοιχηματίζω ότι δεν είναι λίγοι. Αυτοί που γνωρίζουν έστω ένα παιδί που έχει διαγνωστεί με ΔΕΠΥ; Αυτοί που έχουν ακούσει τον όρο για το παιδί τους από τα χείλη μιας δασκάλας και εκείνοι που έχει χρειαστεί να βρεθούν στο γραφείο ενός αναπτυξιολόγου ή να διαβούν το κατώφλι ενός θεραπευτικού κέντρου; Πόσοι είναι άραγε ανάμεσά μας; Μα πότε έγινε τόσο διαδεδομένη η διαταραχή; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας στις ΗΠΑ φτάνει σε ποσοστό έως και 20%! Γίνεται υπερδιάγνωση προς όφελος των ψυχιάτρων και των φαρμακοβιομηχανιών, υποστήριξε ένας από τους πιο επιφανείς αμερικανούς ψυχολόγους, ο Jerome Kagan, στο περιοδικό «Der Spiegel». «Ας πούμε ότι πριν από 50 χρόνια είχες ένα επτάχρονο που βαριόταν στο σχολείο και επιδείκνυε διασπαστική συμπεριφορά. Τότε, θα του δινόταν η ετικέτα του τεμπέλη. Αλλά σήμερα, αυτό το ίδιο παιδί λέμε ότι υποφέρει από ΔΕΠΥ. Αυτός είναι ο λόγος που έχουμε δει τέτοια δραματική αύξηση της διαταραχής αυτής» λέει και τονίζει πως τα εκτοξευμένα ποσοστά αποδίδονται σε «ασαφείς διαγνωστικές πρακτικές» οι οποίες στοχεύουν στη συνταγογράφηση φαρμάκων. Διότι μια ολόκληρη γενιά νέων φαρμάκων έχει δημιουργηθεί για την αντιμετώπιση της πάθησης και στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού είναι πολύ της μόδας.

Σημεία των καιρών

Τι συμβαίνει όμως στα μέρη μας; Στον δικό μου κύκλο μόνο τυχαίνει να γνωρίζω παραπάνω από τρία παιδιά διεγνωσμένα με κάποιο αναπτυξιακό ή ψυχολογικό πρόβλημα. Στη δική μου γειτονιά μόνο τυχαίνει να υπάρχουν περισσότερα από πέντε κέντρα λογοθεραπείας-εργοθεραπείας-αντιμετώπισης αναπτυξιακών διαταραχών και ψυχολογικών προβλημάτων. Πότε και κυρίως πώς και γιατί γεμίσαμε με τέτοιου είδους «προβλήματα» και ειδικούς; Μήπως η άνθησή τους ήρθε μαζί με τον υπερπληροφορημένο γονιό; «Οι γονείς συχνά ανησυχούν υπερβολικά και προστρέχουν στους ειδικούς» μας είπε η Βασιλική Παππά, συμβουλευτική ψυχολόγος και επιστημονικά υπεύθυνη του Πανελληνίου Συνδέσμου Σχολών Γονέων. «Αυτό, σε συνδυασμό με τη βιομηχανία των ΜΜΕ που αντιλήφθηκε ότι οι γονείς μπορούν εύκολα να χειραγωγηθούν ευθύνεται εν μέρει για την αυξημένη ιατρικοποίηση ορισμένων συμπεριφορών των παιδιών». 

«Όμως στη χώρα μας η διαταραχή μάλλον υποδιαγιγνώσκεται και όχι το αντίθετο» μας είπε η παιδοψυχίατρος Μυρτώ Αρμενάκου, επιστημονική συνεργάτης του Ειδικού Ιατρείου Εφηβικής Ιατρικής της Α’ Παν/κής Κλινικής του Νοσ. Παίδων Αθηνών και μέλος της επιστημονικής επιτροπής του Πανελλήνιου Σωματείου Ατόμων με ΔΕΠΥ ADHD Hellas. Η ίδια, όπως μας ανέφερε χαρακτηριστικά, έχει εξετάσει πολλούς εφήβους με προβλήματα χαμηλής αυτοεκτίμησης, άγχους, ακόμη και χρήσης ουσιών που τελικά έχουν αδιάγνωστη ΔΕΠΥ και η διαφορετικότητά τους από τα άλλα παιδιά, τους οδήγησε εκεί. 

 

Η ΔΕΠΥ «μπερδεύει»

Όσον αφορά τη ΔΕΠΥ υπάρχει ένα παράδοξο. Ενώ τα τυπικά χαρακτηριστικά της συνήθως παρουσιάζονται μεταξύ 3-5 ετών και ενώ η έγκαιρη διάγνωση είναι πράγματι σημαντικότατη για την εξέλιξη της θεραπείας, «ασφαλής διάγνωση δεν μπορεί να γίνει πριν από τα 6-7 έτη» σύμφωνα με την παιδίατρο – αναπτυξιολόγο Κωνσταντίνα Γκόλτσιου. Και αυτό επειδή στην προσχολική ηλικία το 40% των παιδιών παρουσιάζουν διάσπαση και υπερκινητική συμπεριφορά ούτως ή άλλως, χαρακτηριστικά που μπορεί να παρερμηνευθούν και να αποδοθούν εσφαλμένα σε ΔΕΠΥ. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ ωστόσο διαφέρουν σε σημαντικό βαθμό από τα συνομήλικά τους ως προς την ικανότητα: 1) να εστιάσουν την προσοχή τους, 2) να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους, 3) να ελέγξουν την κινητικότητά τους. Ως αποτέλεσμα υπάρχουν τρεις υποκατηγορίες της διαταραχής. Η πρώτη έχει ως κύριο χαρακτηριστικό την έλλειψη προσοχής, η δεύτερη, την υπερκινητικότητα και την παρορμητικότητα και η τρίτη, τον συνδυασμό των παραπάνω.

Για να ανιχνευθεί επιτυχώς η ΔΕΠΥ, η παιδοψυχίατρος Μυρτώ Αρμενάκου, μας είπε ότι είναι απαραίτητα «τουλάχιστον τρία ραντεβού των 90 λεπτών, ένα με τους γονείς και δύο με το παιδί, καθώς και ιατρικές εξετάσεις για την εκτίμηση της γενικής υγείας του παιδιού». Και όλα αυτά επειδή η διαταραχή μπορεί να συνυπάρχει και με άλλα προβλήματα ή να επιδεινώνεται από αυτά ή ακόμη και να συγκαλύπτεται. «Πρέπει να αποκλείσουμε π.χ. ότι το παιδί είναι υπερκινητικό λόγω δυσλειτουργίας του θυρεοειδούς του. Ή εξαιτίας κάποιου άλλου ψυχολογικού προβλήματος. Διότι η διάσπαση της προσοχής είναι κοινό σύμπτωμα όλων των παιδοψυχιατρικών παθήσεων».

Ένας ακόμη παράγοντας που μπερδεύει τη διάγνωση είναι το οικογενειακό περιβάλλον. «Δυσλειτουργικές οικογένειες, έλλειψη γονεϊκού ελέγχου και συναισθηματικής υποστήριξης, ασταθής οικογενειακή δομή και υψηλά επίπεδα στρες, είναι κοινά χαρακτηριστικά σε πολλές οικογένειες παιδιών με ΔΕΠΥ. Τα παραπάνω, αν και δεν έχει αποδειχθεί ότι συμβάλλουν στην εμφάνισή της, συχνά αλλοιώνουν την κλινική εικόνα και επηρεάζουν την πορεία της διαταραχής» αναφέρει το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού. Είναι σημαντικό λοιπόν να διαπιστωθεί αν η όποια υπερκινητικότητα ή παρορμητικότητα ή έλλειψη συγκέντρωσης δεν είναι αποτέλεσμα της ανατροφής των γονέων.

Τι να προσέξουμε

Αν λοιπόν η διάγνωση της ΔΕΠΥ είναι δύσκολη εξαιτίας όλων αυτών των παραγόντων, σκεφτείτε πόσο προσεκτικοί πρέπει να είμαστε στην επιλογή του γιατρού που θα εξετάσει το παιδί, ο οποίος πρέπει να είναι παιδοψυχίατρος. Η Κατερίνα, για παράδειγμα, μας είπε ότι ο 4χρονος γιος της διαγνώστηκε με ΔΕΠΥ από ιδιώτη αναπτυξιολόγο μέσα σε 15 λεπτά! Σε κάθε περίπτωση, τα συμπτώματα πρέπει να έχουν εμφανιστεί πριν από την ηλικία των 7, να εξακολουθούν για περισσότερους από 6 μήνες και να προκαλούν σημαντική δυσλειτουργία σε

περισσότερα από ένα περιβάλλοντα, π.χ. και στο σχολείο και στο σπίτι και στις εξωσχολικές δραστηριότητες. Διότι φυσικά όλοι κάποια στιγμή στη ζωή μας θα παρουσιάσουμε παρορμητικότητα ή αδυναμία συγκέντρωσης ή ακόμη και υπερκινητικότητα, πόσο μάλλον τα μικρά παιδιά. Ωστόσο δεν θα αντιμετωπίσουμε όλοι σημαντικά προβλήματα εξαιτίας τους.

Η ΔΕΠΥ είναι η συχνότερη παιδοψυχιατρική διάγνωση στη σχολική ηλικία και προτιμά τα αγόρια στα οποία παρουσιάζεται τρεις φορές περισσότερο. Το φαινόμενο αυτό που έχει να κάνει με τη συνήθως πιο έντονη από τη φύση σωματική δραστηριότητα των αγοριών, καθώς και το ποσοστό της εμφάνισής της στους ενήλικες – μόλις 1% – βάζει και τους ίδιους τους επιστήμονες σε υποψίες για τον σωστό εντοπισμό και γι’ αυτό συνεχίζουν τις έρευνές τους. Είναι πράγματι η υπερκινητικότητα ενός παιδιού ικανός λόγος να το τρέχουμε στους ειδικούς και να ξοδεύουμε χρόνο και χρήμα για να φτιάξουμε κάτι που θα έφτιαχνε ούτως ή άλλως από μόνο του; Όχι. Χρειάζεται ασφαλώς προσεκτική διάγνωση η οποία θα βασίζεται σε ακριβή στοιχεία, μακροχρόνια παρατήρηση και λεπτομερείς εξετάσεις, αποτελέσματα που στη συνέχεια θα πρέπει να αξιολογηθούν σε σχέση με τον βαθμό που το πρόβλημα επηρεάζει την ισορροπία του ατόμου με τον εαυτό του και το κοινωνικό του περιβάλλον.

Επιπλέον, κάποιος θα πρέπει να μιλήσει και στους δασκάλους, να εξηγήσει, να σταθεί πάνω, αλλά και μαζί τους, στο πρόβλημα. Και σε κάποιο μελλοντικό ονειρικό σενάριο να εκσυγχρονίσει το εκπαιδευτικό μας σύστημα για να μην προσθέτει κι άλλα «βάρη» στους ελαφρώς παρεκκλίνοντες μαθητές, ούτως ώστε κανείς γονιός να μην έχει λόγο να μιλήσει με τα λόγια αυτής της μητέρας: «Έχουμε ένα τέτοιο εκπαιδευτικό σύστημα που όλοι πρέπει να ακολουθούν έναν συγκεκριμένο τρόπο διδασκαλίας και οτιδήποτε δεν μπορεί να εναρμονιστεί, παρεκκλίνει και είναι διαφορετικό. Ο γιος μου έχει αποκτήσει και διαταραχές διαγωγής, εκτός από τη ΔΕΠΥ, γιατί δεν μπορεί να παραμείνει ακίνητος, και χαμηλή αυτοεκτίμηση και νευρικότητα».

Έχει ΔΕΠΥ;

Αν εμφανίζει συστηματικά κάποια από τα παρακάτω ΙΣΩΣ, ναι:

Κάνει λάθη απροσεξίας.

Δίνει την εντύπωση πως δεν κατανοεί τις οδηγίες.

Δεν δίνει σημασία στις λεπτομέρειες.

Δεν ανταποκρίνεται όταν του μιλούν και συχνά χρειάζεται προσπάθεια για να τραβήξει κανείς την προσοχή του.

Ξεχνά να κάνει τις σχολικές του εργασίες.

Χάνει πράγματα απαραίτητα για το σχολείο ή σημαντικά προσωπικά αντικείμενα.

Δυσκολεύεται να εστιάσει πάλι την προσοχή του αν κάτι τον διακόψει.

Στην σχολική ώρα συνήθως αρχίζει και τελειώνει τελευταίο.

Αποφεύγει εργασίες ή δραστηριότητες που απαιτούν πνευματική προσπάθεια.

Δυσκολεύεται να παίξει με τα άλλα παιδιά σε ομαδικά παιχνίδια.

Οι εργασίες του είναι ανοργάνωτες.

Δυσκολεύεται να ολοκληρώσει ό,τι αρχίζει.

Δεν περιμένει τη σειρά του.

Φλυαρεί υπερβολικά.

Δεν μπορεί να καθίσει αρκετή ώρα και σηκώνεται σε περιστάσεις που δεν επιτρέπεται.

Συχνά διακόπτει τους άλλους και απαντά χωρίς να το ρωτήσουν.

Την ώρα του μαθήματος στριφογυρίζει στη θέση του ή σηκώνεται και ενοχλεί τα άλλα παιδιά.

Στο διάλειμμα τρέχει πάνω κάτω ή σκαρφαλώνει εκεί που δεν πρέπει.

Παρουσιάζει τάση για ατυχήματα από απροσεξία καθώς συχνά δεν έχει αίσθηση του κινδύνου.

Μπορείτε να αναζητήσετε πληροφορίες και βοήθεια από το Πανελλήνιο Σωματείο Ατόμων με ΔΕΠ-Υ ADHD Hellas: adhdhellas.org, τηλ. 210 6984.200

Κέλλυ Σώκου

*Το θέμα πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Love Yourself που κυκλοφόρησε με την Καθημερινή της Κυριακής στις 21/10/2018

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s